منطبق با ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی بند (الف) ماده (۱۰۷)

معماری مرجع
ابر دولت ایران

نویسنده: دکتر مرتضی سرگلزایی جوان

GCRA چارچوبی جامع، مستقل از فناوری و مبتنی بر استانداردهای باز برای پیاده‌سازی ابر دولت هوشمند، امن، فدراسیونی و تاب‌آور است. این کتاب با حفظ ساختار چهارلایه‌ای معماری مرجع رایانش ابری (CCRA) و افزودن قابلیت‌های اختصاصی دولت، نقشه راه ملی استقرار ابر دولت را ترسیم می‌کند.

۸ فصل تخصصی از مفاهیم پایه تا پیاده‌سازی و حکمرانی
۵ پیوست کاربردی نقشه راه، ارزیابی، سناریوها و استانداردها
مدل بلوغ پنج‌سطحی مسیر تکامل از ابتدایی تا تطبیق‌پذیر
۴۸+ استاندارد مرجع ISO، ITU-T، NIST، CSA، DMTF و TM Forum
معماری مرجع — نسخه ۱.۰
معماری مرجع ابر دولت ایران
چارچوبی جامع برای پیاده‌سازی ابر دولت هوشمند، امن و تاب‌آور
نویسنده دکتر مرتضی سرگلزایی جوان
ضرورت و ارزش

چرا این کتاب مهم است؟

ابر دولت صرفاً «داشتن یک مرکز داده دولتی» نیست؛ یک زیست‌بوم فدراسیونی از منابع، خدمات، داده‌ها و سیاست‌هاست که نیازمند معماری مرجع اختصاصی است.

پاسخ به الزام قانونی

تدوین‌شده در پاسخ به بند (الف) ماده (۱۰۷) قانون برنامه هفتم پیشرفت و ماده ۸ آیین‌نامه اجرایی؛ تأمین نسخه اولیه پنج دستورالعمل کلیدی.

حفظ استاندارد بین‌المللی

حفظ معماری چهارلایه‌ای CCRA (کاربری، دسترسی، خدمت، منابع) به‌عنوان اسکلت اصلی و افزودن قابلیت‌های اختصاصی دولت به‌صورت عرضی.

امنیت و حاکمیت ملی

ارائه قابلیت‌های امنیت مبتنی بر اعتماد صفر، حکمرانی داده، حاکمیت ملی در هفت بعد و تاب‌آوری چندمنطقه‌ای در مقیاس ملی.

نقشه راه اجرایی

ارائه نقشه راه ملی چهارفازی، ۱۲ فاز پیاده‌سازی، کارخانه مهاجرت و مدل بلوغ پنج‌سطحی برای حرکت تدریجی از وضع موجود به ابر دولت تطبیق‌پذیر.

مستقل از فناوری

معماری به‌جای تعریف محصول، قابلیت‌ها و الگوها را تعریف می‌کند؛ انتخاب فناوری به مرحله پیاده‌سازی واگذار می‌شود و از Vendor Lock-in جلوگیری می‌گردد.

فدراسیون به‌جای تمرکز

پشتیبانی از پنج الگوی استقرار (متمرکز، فدراسیونی، ترکیبی، چندابری، مرزی) با حفظ استقلال عملیاتی دستگاه‌های اجرایی و انسجام ملی.

ساختار

فهرست مطالب کتاب

هشت فصل تخصصی و پنج پیوست کاربردی، مسیر کاملی از مفاهیم پایه تا پیاده‌سازی و حکمرانی را پوشش می‌دهند.

۰۱

مسئله و مبانی

تبیین ضرورت ابر دولت، تفاوت با ابر سازمانی و عمومی، مفاهیم پایه و اصول حاکم.

سرفصل‌ها: مقدمه • مفهوم ابر دولت • ابر ملی • ابر حاکمیتی • فدراسیون
۰۲

معماری‌های مرجع و استانداردها

بررسی CCRA، استانداردهای ISO/IEC و ITU-T، چارچوب‌های NIST، CSA، DMTF و TM Forum.

سرفصل‌ها: CCRA • NIST SP 500-292 • ISO/IEC 22123-3 • ITU-T Y.3502
۰۳

از CCRA به GCRA

فرآیند هفت‌مرحله‌ای تبدیل معماری عمومی به معماری تخصصی ابر دولت.

سرفصل‌ها: Preserve & Extend • مدل قابلیت • تحلیل دلتا • مدل هدف
۰۴

زمینه ملی و الزامات ایران

پیشران‌های ملی، ساختار ذی‌نفعان، فدراسیون سازمان‌ها، حاکمیت داده و مدل اقتصادی.

سرفصل‌ها: ۱۱ پیشران • ماتریس نیازمندی • تحلیل دلتا • بومی‌سازی
۰۵

طراحی معماری منطقی

دامنه‌های منطقی، لایه‌های چهارگانه، خدمات منطقی، واسط‌ها و ماتریس ردیابی.

سرفصل‌ها: دامنه داده • یکپارچه‌سازی • امنیت • OSS/BSS • حکمرانی
۰۶

مدل استقرار و توپولوژی

پنج الگوی استقرار: متمرکز، فدراسیونی، ترکیبی، چندابری و مرزی. به همراه Landing Zone.

سرفصل‌ها: هسته ملی • ابر منطقه‌ای • ابر دستگاهی • مرز اعتماد
۰۷

مدل پیاده‌سازی GCRA

دوازده فاز اجرایی، جریان‌های کاری، KPIها، مدل بلوغ و کارخانه مهاجرت.

سرفصل‌ها: LZ • Core Platform • Security • OSS • BSS • Federation
۰۸

حکمرانی، بلوغ و حسابرسی

ساختار حکمرانی، فرآیندهای انطباق، مدیریت استثنا، ارزیابی بلوغ و ممیزی.

سرفصل‌ها: شورای عالی • کمیته معماری • مدل بلوغ • چارچوب ارزیابی

📎 پیوست‌های کتاب

• معماری کلان ابر دولت ایران
• نقشه راه ملی
• ارزیابی آمادگی دستگاه‌های اجرایی
• سناریوهای اتصال به ابر دولت (۱۳ سناریو)
• راهنمای مرجع اتصال و انتقال
• نگاشت استانداردها به معماری مرجع
• شناسنامه استانداردهای رایانش ابری (۱۷ استاندارد ISO/IEC)
نگاهی به محتوا

آنچه در کتاب خواهید یافت

نمونه‌ای از شکل‌ها، جداول و مدل‌های کلیدی که در کتاب ارائه شده است.

لایه کاربری (User Layer) لایه دسترسی (Access Layer) لایه خدمت (Service Layer) لایه منابع (Resource Layer) عرضی

نمونه‌ای از محتوای کتاب

کتاب GCRA مشتمل بر مدل‌ها، ماتریس‌ها، جداول و دیاگرام‌های متعددی است که هر یک نقش کلیدی در تبیین معماری ایفا می‌کنند.

  • ۱ مدل مفهومی GCRA: نمایش ساختار چهارلایه‌ای با قابلیت‌های عرضی
  • ۲ ماتریس نگاشت نیازمندی به قابلیت: پیوند پیشران‌های ملی به قابلیت‌های معماری
  • ۳ مدل تصمیم‌گیری جانمایی بارکاری: منطق انتخاب محل استقرار بر اساس معیارها
  • ۴ نقشه سرویس منطقی: فهرست کامل خدمات ابر دولت به‌همراه شناسنامه
  • ۵ مدل مرز اعتماد: تفکیک دامنه اعتماد داخلی و خارجی در ابر دولت
  • ۶ کارخانه مهاجرت: مدل مقیاس‌پذیر انتقال بارهای کاری به ابر
  • ۷ مدل بلوغ پنج‌سطحی: مسیر تکامل از ابتدایی تا ابر دولت تطبیق‌پذیر
  • ۸ نقشه راه ملی: برنامه چهارفازی پنج‌ساله استقرار ابر دولت
مخاطبان

این کتاب برای چه کسانی است؟

طیف متنوعی از ذی‌نفعان که در مسیر استقرار ابر دولت نقش ایفا می‌کنند.

سیاست‌گذاران و تصمیم‌سازان

مدیران ارشد و سیاست‌گذاران حوزه فناوری اطلاعات دولت که نیازمند درک کلان از معماری، حکمرانی و نقشه راه ابر دولت هستند.

معماران سازمانی و فنی

معماران ارشد که مسئول طراحی معماری‌های تفصیلی، نگاشت قابلیت‌ها و پیاده‌سازی الگوهای معماری در سطح ملی هستند.

مجریان دستگاه‌های اجرایی

مدیران فناوری اطلاعات و تیم‌های فنی در وزارتخانه‌ها و سازمان‌ها که مسئول اتصال، مهاجرت و بهره‌برداری از ابر دولت هستند.

پژوهشگران و دانشگاهیان

اعضای هیئت علمی، دانشجویان تحصیلات تکمیلی و پژوهشگران حوزه‌های رایانش ابری، معماری سازمانی و دولت دیجیتال.

مشاوران و شرکت‌های فناوری

مشاوران و شرکت‌های ارائه‌دهنده راهکار که نیازمند درک دقیق از معماری مرجع برای طراحی راهکارهای انطباقی هستند.

حسابرسان و ارزیابان

تیم‌های حسابرسی و انطباق که بر اساس معماری مرجع، ارزیابی انطباق پروژه‌ها و سنجش بلوغ سازمان‌ها را انجام می‌دهند.

نویسنده

درباره نویسنده کتاب

دکتر مرتضی سرگلزایی جوان

دارای دو مدرک دکترای تخصصی (PhD) مهندسی فناوری اطلاعات و DBA

مدیر مرکز نوآوری و شتابدهی برنا در پارک فناوری دانشگاه تهران، موسس و دبیر جامعه آزاد رایانش ابری ایران (OCCC)، انجمن بلاکچین سازمانی (OpenChain) و فروم کلان‌داده‌ها (OpenBigData). کارشناس ارزیابی شرکت‌های دانش‌بنیان معاونت علمی و فناوری ریاست‌جمهوری و موسس مرکز تحقیقات رایانش ابری دانشگاه صنعتی امیرکبیر.

با بیش از ۱۵ سال تجربه در حوزه‌های رایانش ابری، کلان‌داده، هوش مصنوعی، بلاکچین و معماری سازمانی، در پروژه‌های ملی متعددی از جمله تدوین نقشه راه کلان‌داده‌ها، چارچوب رگولاتوری داده‌های کلان، استخراج طرح کلان و الزامات امنیتی خدمات ابری و مطالعه وضع موجود ابر ایران مشارکت داشته است.

رایانش ابری کلان‌داده هوش مصنوعی بلاکچین معماری سازمانی تحول دیجیتال مدیریت نوآوری دولت دیجیتال
تحلیل‌ها

یادداشت‌های مرتبط با کتاب

تحلیل‌ها و یادداشت‌هایی که مفاهیم کلیدی کتاب را بسط می‌دهند.

معماری مرجع • فصل ۳ کتاب

چرا CCRA برای ابر دولت کافی نیست؟

بررسی شکاف‌های معماری مرجع عمومی رایانش ابری در مواجهه با الزامات چندسازمانی، حاکمیتی و امنیتی دولت.

مدل بلوغ • فصل ۷ کتاب

مدل بلوغ پنج‌سطحی ابر دولت

از وضعیت ابتدایی و پراکنده تا ابر دولت تطبیق‌پذیر و هوشمند؛ مسیر تکامل و شاخص‌های سنجش.

امنیت • فصل ۵ کتاب

اعتماد صفر در ابر دولت

چرا Zero Trust یک فناوری نیست، بلکه یک استراتژی امنیتی عرضی است که بر تمام لایه‌ها اعمال می‌شود.

نسخه کتاب را دریافت کنید

برای دریافت نسخه PDF کتاب، لطفاً فرم زیر را تکمیل کنید. نسخه کتاب پس از تأیید، برای شما ارسال خواهد شد. در صورت نیاز به نسخه فیزیکی یا اطلاعات بیشتر، از طریق راه‌های ارتباطی با ما در تماس باشید.

فرم درخواست کتاب

اطلاعات زیر را تکمیل کنید تا نسخه کتاب برای شما ارسال شود.

ارتباط

راه‌های ارتباطی

برای مشاوره، همکاری یا هر پرسشی درباره کتاب در تماس باشید.